Forma sztuki
Jak śledzić występ flamenco
Przewodnik na pierwsze słuchanie: cante, toque, baile, compás i jaleo — co każde z nich wnosi do występu flamenco i jak śledzić je ze swojego miejsca.
Zarezerwuj miejsca w Palau Dalmases ↗Czym jest flamenco
W 2010 roku UNESCO wpisało flamenco na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego, opisując je jako sztukę łączącą śpiew, taniec i grę instrumentalną. Jego kolebką jest Andaluzja w południowej Hiszpanii, a korzenie sięgają Murcji i Estremadury. Jest ściśle związane ze społecznością Gitano, która odegrała zasadniczą rolę w jego rozwoju, i przekazywane jest z pokolenia na pokolenie w rodzinach, grupach społecznych i klubach flamenco. Występ w mieście takim jak Barcelona prezentuje tę tradycję na scenie.
Cante: śpiew
Śpiew jest sercem flamenco. UNESCO zauważa, że wykonują go mężczyźni i kobiety, najlepiej siedząc i bez chórków, a teksty są krótkie, proste i szczere, niosąc emocje od żalu i lęku po radość. Śpiewaka nazywa się cantaor lub cantaora. Pieśni flamenco dzielą się na palos — style określone przez rytm, skalę i pochodzenie — a jest ich ponad pięćdziesiąt. Najpoważniejsze z nich zalicza się do cante jondo, czyli śpiewu głębokiego.
Toque: gitara
Gitarzysta to tocaor, a we flamenco gitara dawno wykroczyła poza proste akompaniament. Gitarzysta ustala tonalność, rytm i tempo krótkim wstępem, następnie akompaniuje zwrotkom pieśni i gra między nimi falsetas — krótkie frazy melodyczne pełniące rolę interludiów. Gitarzyści flamenco często zakładają nogę na nogę i trzymają gryf niemal poziomo. Wykorzystują także płytkę ochronną gitary jako instrument perkusyjny, co wzmacnia rytm pod tancerzami.
Baile: taniec
UNESCO opisuje taniec jako pełen pasji i zalotów, od smutku po radość, o złożonej technice. Praca stóp, zwana zapateado — dosłownie stukanie stopą — to jedna z części wielu tańców. Niektóre tańce mają ustaloną formę. Jedna z klasycznych form z Kadyksu przechodzi przez wejście, obejście, ciszę, żywszą część, a następnie pracę stóp. Nie musisz znać struktury, by czerpać przyjemność, ale wsłuchanie się w ciszę pomaga.
Compás: rytm
Rytmiczny cykl nazywa się compás i to on stanowi ramę, która spaja występ flamenco. Wiele palos liczy dwanaście taktów, a akcenty padają w różnych miejscach — dlatego jedno palo może brzmieć tak odmiennie od następnego. Żywiołowa forma taneczna z Kadyksu liczy dwanaście taktów w żwawym tempie. Bulerías, szybka dwunastotaktowa forma, która narodziła się wśród Romów w Jerez, często wieńczy flamenkowe spotkanie energicznym tańcem i klaskaniem.
Palmas i jaleo
Klaskanie, zwane palmas, oraz okrzyki zachęty znane jako jaleo są częścią muzyki. Kastaniety, klaskanie i tupanie to perkusja, którą UNESCO wymienia obok gitary. Okrzyki „olé", którymi wykonawcy dodają sobie otuchy, są znakiem wsparcia, a pochodzenie tego słowa wciąż budzi spory. Federico García Lorca pisał o tajemniczej, trudnej do określenia sile w występie, którą nazwał duende — i o której wykonawcy flamenco oraz publiczność rozmawiają do dziś.
Jak zbudowany jest krótki spektakl
Typowy recital flamenco ze śpiewem i gitarą to ciąg utworów w różnych palos, a nie sekwencja odrębnych pieśni. Każdy utwór to zestaw zwrotek, zwanych coplas lub letras, z gitarowymi interludiami pomiędzy nimi. Gitarzysta otwiera krótkim wstępem, który ustala tonalność, rytm i tempo, a następnie wchodzi śpiewak. W występie trwającym niecałą godzinę, z tancerzami, można spodziewać się dwóch lub trzech kontrastujących nastrojów — od wolnych i ciężkich po szybkie i lekkie.
Gdzie pojawia się tablao
Tablao to miejsce, w którym odbywają się pokazy flamenco, a słowo to określa również drewnianą platformę, na której tańczy tancerz. Lokale typu tablao rozwijały się w latach 60. XX wieku w całej Hiszpanii, zastępując cafés cantantes — nocne bary, w których flamenco stało się zawodem od połowy XIX wieku. Dziś tablao może być niewielką salą z drinkiem, grotą, teatrem albo, jak w Palau Dalmases, zabytkowym pałacem.
Źródła