Η μορφή τέχνης
Πώς να παρακολουθήσετε μια παράσταση φλαμένκο
Ένας πρώτος οδηγός ακρόασης: cante, toque, baile, compás και jaleo — τι κάνει το καθένα σε μια παράσταση φλαμένκο και πώς να τα ακολουθήσετε από τη θέση σας.
Κλείστε τις θέσεις σας στο Palau Dalmases ↗Τι είναι το φλαμένκο
Το 2010 η UNESCO ενέταξε το φλαμένκο στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, περιγράφοντάς το ως μια τέχνη που συνδυάζει τραγούδι, χορό και μουσική δεξιοτεχνία. Η καρδιά του βρίσκεται στην Ανδαλουσία, στη νότια Ισπανία, με ρίζες στη Μούρθια και την Εστρεμαδούρα. Είναι στενά συνδεδεμένο με την κοινότητα των Gitano, που διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξή του, και μεταδίδεται μέσα από οικογένειες, κοινωνικές ομάδες και λέσχες φλαμένκο. Μια παράσταση σε μια πόλη όπως η Βαρκελώνη παρουσιάζει αυτή την παράδοση πάνω στη σκηνή.
Το cante: το τραγούδι
Το τραγούδι είναι το κέντρο του φλαμένκο. Η UNESCO σημειώνει ότι τραγουδιέται από άνδρες και γυναίκες, κατά προτίμηση καθιστούς και χωρίς δεύτερες φωνές, και ότι οι στίχοι του είναι σύντομοι, απλοί και ειλικρινείς, μεταφέροντας συναισθήματα από τη θλίψη και τον φόβο ως τη χαρά. Ο τραγουδιστής ονομάζεται cantaor ή cantaora. Τα τραγούδια του φλαμένκο οργανώνονται σε palos, στυλ που καθορίζονται από τον ρυθμό, τον τρόπο και την προέλευση, και υπάρχουν πάνω από πενήντα από αυτά. Τα πιο σοβαρά ομαδοποιούνται ως cante jondo, ή βαθύ τραγούδι.
Το toque: η κιθάρα
Ο κιθαρίστας είναι tocaor, και στο φλαμένκο η κιθάρα έχει προ πολλού ξεπεράσει την απλή συνοδεία. Ο κιθαρίστας ορίζει την τονικότητα, τον ρυθμό και το τέμπο με μια σύντομη εισαγωγή, έπειτα συνοδεύει τους στίχους του τραγουδιού και παίζει falsetas ανάμεσά τους, σύντομες μελωδικές φράσεις που λειτουργούν ως ιντερλούδια. Οι κιθαρίστες του φλαμένκο συχνά σταυρώνουν τα πόδια και κρατούν το μπράτσο σχεδόν οριζόντιο. Χρησιμοποιούν επίσης το pickguard της κιθάρας ως κρουστό όργανο, προσθέτοντας στον ρυθμό κάτω από τους χορευτές.
Το baile: ο χορός
Η UNESCO περιγράφει τον χορό ως χορό πάθους και ερωτοτροπίας που κυμαίνεται από τη θλίψη ως τη χαρά, με σύνθετη τεχνική. Το βηματικό, που ονομάζεται zapateado, κυριολεκτικά χτύπημα του ποδιού, αποτελεί ένα τμήμα πολλών χορών. Κάποιοι χοροί ακολουθούν καθορισμένη δομή. Μια κλασική μορφή από το Κάδιθ περνά από μια είσοδο, έναν περίπατο, μια σιωπή, ένα πιο ζωηρό τμήμα και έπειτα το βηματικό. Δεν χρειάζεται να γνωρίζετε τη δομή για να το απολαύσετε, αλλά το να ακούτε τη σιωπή βοηθά.
Το compás: ο ρυθμός
Ο ρυθμικός κύκλος ονομάζεται compás και αποτελεί το πλαίσιο που κρατά μια παράσταση φλαμένκο ενωμένη. Πολλά palos μετρούν δώδεκα χτύπους, με τους τονισμούς τοποθετημένους σε διαφορετικές θέσεις, γι' αυτό ένα palo μπορεί να ακούγεται τόσο διαφορετικό από το επόμενο. Η ζωηρή χορευτική φόρμα από το Κάδιθ μετρά δώδεκα χτύπους σε γρήγορο ρυθμό. Οι bulerías, μια γρήγορη φόρμα δώδεκα χτύπων που ξεκίνησε ανάμεσα στους Ρομά της Χερέθ, συχνά κλείνει μια φλαμένκο συνάντηση με έντονο χορό και παλαμάκια.
Palmas και jaleo
Τα παλαμάκια, που ονομάζονται palmas, και οι ζωηρές επευφημίες γνωστές ως jaleo αποτελούν μέρος της μουσικής. Τα κάστανιετς, τα παλαμάκια και τα χτυπήματα των ποδιών είναι τα κρουστά που η UNESCO καταγράφει μαζί με την κιθάρα. Οι κραυγές «olé» που ανταλλάσσουν οι καλλιτέχνες μεταξύ τους είναι σημάδι ενθάρρυνσης, και η προέλευση της λέξης αμφισβητείται. Ο Federico García Lorca έγραψε για μια μυστηριώδη, δύσκολα προσδιορίσιμη φόρτιση σε μια παράσταση που την ονόμασε duende, για την οποία οι καλλιτέχνες και το κοινό του φλαμένκο μιλούν ακόμη και σήμερα.
Πώς χτίζεται ένα σύντομο σόου
Ένα τυπικό ρεσιτάλ φλαμένκο με φωνή και κιθάρα είναι μια σειρά κομματιών σε διαφορετικά palos παρά μια αλληλουχία ξεχωριστών τραγουδιών. Κάθε κομμάτι είναι ένα σύνολο στίχων, που ονομάζονται coplas ή letras, με κιθαριστικά ιντερλούδια ανάμεσά τους. Ο κιθαρίστας ανοίγει με μια σύντομη εισαγωγή που καθορίζει την τονικότητα, τον ρυθμό και το τέμπο, και έπειτα μπαίνει ο τραγουδιστής. Σε μια παράσταση κάτω από μία ώρα με χορευτές, περιμένετε δύο ή τρεις αντιθετικές διαθέσεις, από αργές και βαριές έως γρήγορες και ανάλαφρες.
Πού μπαίνει στο παιχνίδι το tablao
Ένα tablao είναι ένας χώρος όπου παρουσιάζονται παραστάσεις φλαμένκο, και η λέξη ονομάζει επίσης την ξύλινη πλατφόρμα πάνω στην οποία χορεύει ο χορευτής. Οι χώροι tablao αναπτύχθηκαν τη δεκαετία του 1960 σε όλη την Ισπανία, αντικαθιστώντας τα cafés cantantes, τα νυχτερινά μπαρ όπου η ψυχαγωγία με φλαμένκο έγινε επάγγελμα από τα μέσα του 19ου αιώνα. Σήμερα ένα tablao μπορεί να είναι ένα μικρό δωμάτιο με ένα ποτό, μια σπηλιά, ένα θέατρο ή, όπως στο Palau Dalmases, ένα ιστορικό παλάτι.
Πηγές